18 जून हा केरळच्या त्रावणकोरमधील बंडखोर आणि निर्भय योद्धा अय्यंकाली (1863–1941) यांचा स्मृतिदिवस आहे. जाती अत्याचाराविरुद्ध दलित प्रतिकाराची मशाल त्यांनी त्या काळात पेटवली होती, जेव्हा जातीय शोषणाचा मुद्दा अजून देशाच्या अजेंड्यावरदेखील नव्हता. ‘अस्पृश्य’ ठरवण्यात आलेल्या पुलायर समाजात जन्मलेल्या अय्यंकालींनी दलितांना आदराची वागणूक मिळावी म्हणून भीक मागितली नाही; त्यांनी ती लढून मिळवली. 1893 साली अय्यंकालींनी जातीप्रथेने ग्रासलेल्या केरळमध्ये त्या काळातील सर्वात क्रांतिकारी बंड उभारले. त्या वेळी दलितांना सार्वजनिक रस्त्यांचा वापर करण्यासही मनाई होती, बैलगाडी बाळगणे तर दूरच. पण अय्यंकालींनी वरच्या जातींना राखून ठेवलेले वस्त्र—धोतर, अँगवस्त्र आणि पगडी घातली, पांढऱ्या बैलांची एक…
अय्यंकाली: एक प्रेरणादायी जातिविरोधी लढवय्या!
